ഒരു പെൺകുട്ടിയുടെ നിശ്ശബ്ദതയ്ക്ക് പിന്നിൽ

ബെംഗളൂരുവിലെ പ്രമുഖമായ ഒരു ഐ.ടി. കമ്പനിയിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന മായ, ആത്മാർത്ഥതയും കഴിവും ഉത്തരവാദിത്തബോധവുമുള്ള ഒരു സോഫ്റ്റ്‌വെയർ എൻജിനീയറായിരുന്നു. കമ്പനിയിൽ ചേർന്നതുമുതൽ അവൾ തന്റെ ജോലിയോട് എന്നും ആത്മാർത്ഥത പുലർത്തിയിരുന്നു. പ്രോജക്ടുകളുടെ ഡെഡ്‌ലൈനുകൾ പാലിക്കാൻ പലപ്പോഴും രാത്രി വൈകിയും ജോലി ചെയ്തു. അവധി ദിവസങ്ങളിൽ പോലും കമ്പനിയുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് സമയം കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ ആ സ്ഥാപനത്തിൽ ജീവനക്കാരുടെ വ്യക്തിജീവിതത്തിനും ആരോഗ്യത്തിനും സുരക്ഷയ്ക്കും വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ജോലി പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ ഓഫീസിൽ തുടരണമെന്നതായിരുന്നു അവിടുത്തെ അലിഖിത നിയമം. പ്രത്യേകിച്ച് വനിതാ ജീവനക്കാർ പോലും രാത്രി പന്ത്രണ്ട് മണിവരെ ഓഫീസിൽ തുടരേണ്ട സാഹചര്യം പതിവായിരുന്നു. എന്നാൽ രാത്രി വൈകി ജോലി കഴിഞ്ഞ് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ആവശ്യമായ യാത്രാസൗകര്യം ഒരുക്കുന്നതിൽ മാനേജ്മെന്റ് വേണ്ടത്ര ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നില്ല.

മായയുടെ ടീം ലീഡറായ വിക്രമിന് ജീവനക്കാരുടെ വ്യക്തിപരമായ ആവശ്യങ്ങളേക്കാൾ പ്രോജക്ടിന്റെ ഡെഡ്‌ലൈനുകളോടായിരുന്നു താൽപ്പര്യം. ജീവനക്കാർ എത്ര മണിക്കൂർ ജോലി ചെയ്യുന്നു എന്നതായിരുന്നു അയാളുടെ പ്രധാന മാനദണ്ഡം. നവരാത്രി ആഘോഷങ്ങളുടെ സമയത്ത് ഒരുദിവസം മായയ്ക്ക് വീട്ടിൽ ഒരു പ്രധാന കുടുംബചടങ്ങുണ്ടായിരുന്നു. അന്ന് രാവിലെ മുതൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന അവൾ രാത്രി ഒമ്പത് മണിയോടെ വീട്ടിലേക്ക് പോകാൻ ടീം ലീഡറോട് അനുവാദം ചോദിച്ചു. എന്നാൽ വിക്രം അതിൽ അസ്വസ്ഥനായി. "ടീം മുഴുവൻ ഓഫീസിലിരിക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് മാത്രം എന്താണ് ഇത്ര പ്രത്യേകത? ഇത് ഓഫീസ് ആണ്, നിങ്ങളുടെ വീടല്ല. കമ്പനിയുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ജോലി ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ ഇവിടെ തുടരുന്നതിൽ എന്താണ് അർത്ഥം?" എന്നായിരുന്നു അയാളുടെ പ്രതികരണം. മായ ശാന്തമായി തന്റെ കുടുംബപരമായ സാഹചര്യം വിശദീകരിച്ചെങ്കിലും വിക്രമിന് അത് അംഗീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അന്ന് അവൾ വീട്ടിലേക്ക് പോയെങ്കിലും ആ സംഭവം ടീം ലീഡറുടെ മനസ്സിൽ അവളോടുള്ള അതൃപ്തിയായി നിലനിന്നു.

രണ്ടുദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം മായയ്ക്ക് കടുത്ത പനിയും ശരീരവേദനയും അനുഭവപ്പെട്ടു. പരിശോധനയിൽ ഡെങ്കിപ്പനിയാണെന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ചു. പ്ലേറ്റ്ലെറ്റ് കൗണ്ട് താഴാൻ തുടങ്ങിയതോടെ ഡോക്ടർ കർശനമായി വിശ്രമിക്കാൻ നിർദേശിച്ചു. മായയുടെ കുടുംബം കമ്പനിയെ വിവരം അറിയിക്കുകയും മെഡിക്കൽ രേഖകൾ കൈമാറുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ അവളുടെ ആരോഗ്യസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കപ്പെടുന്നതിനുപകരം ടീം ലീഡർ അവളെ വിളിച്ച് വർക്ക് ഫ്രം ഹോം ചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. "ഓഫീസിൽ വരാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ വീട്ടിലിരുന്ന് ജോലി ചെയ്തുകൂടേ? പ്രോജക്ട് കാത്തിരിക്കില്ലല്ലോ" എന്നായിരുന്നു അയാളുടെ നിലപാട്. മായയുടെ അമ്മ വിനയത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു: "സർ, അവൾക്ക് ഡെങ്കിപ്പനിയാണ്. പ്ലേറ്റ്ലെറ്റുകൾ കുറയുകയാണ്. ഡോക്ടർ പൂർണ വിശ്രമം നിർദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോൾ ജോലി ചെയ്യുന്നതിനേക്കാൾ അവളുടെ ആരോഗ്യം സംരക്ഷിക്കാനാണ് ഞങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുന്നത്." അമ്മയുടെ മറുപടി കേട്ടിട്ടും ടീം ലീഡറുടെ സമീപനത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടായില്ല.

ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചികിത്സയിലൂടെ മായ പതുക്കെ സുഖം പ്രാപിച്ചു. വീണ്ടും പരിശോധന നടത്തിയ ഡോക്ടർ തിങ്കളാഴ്ച മുതൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കാമെന്ന് അറിയിച്ചു. അസുഖം മാറി ജോലിയിൽ തിരിച്ചെത്താമെന്ന സന്തോഷത്തിലായിരുന്നു അവൾ. എന്നാൽ അതേ ദിവസം വൈകുന്നേരം ബോസിന്റെ ഫോൺ കോൾ അവളുടെ പ്രതീക്ഷകളെല്ലാം തകർത്തു. "നിങ്ങൾ നാളെ ഓഫീസിൽ വരേണ്ടതില്ല. നിങ്ങളുടെ ലാപ്‌ടോപ്പ് തിരികെ നൽകുക. രാജിക്കുള്ള നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കി ഫുൾ ആൻഡ് ഫൈനൽ സെറ്റിൽമെന്റ് തിങ്കളാഴ്ച കൈപ്പറ്റാം" എന്നായിരുന്നു ബോസിന്റെ നിർദേശം. മായ ഞെട്ടിപ്പോയി. "സർ, ഞാൻ രാജിവെക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഡോക്ടർ ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കാമെന്ന് അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. പിന്നെ എന്തിനാണ് എന്നോട് രാജിവെക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നത്?" എന്ന അവളുടെ ചോദ്യത്തിന് വ്യക്തമായ മറുപടിയുണ്ടായിരുന്നില്ല. പിന്നാലെ ഇമെയിലും ലഭിച്ചു. അതിൽ ലാപ്‌ടോപ്പ് തിരികെ നൽകാനും രാജിക്കുള്ള നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കാനും ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. രണ്ട് മാസത്തെ നോട്ടീസ് പീരിയഡ് ശമ്പളത്തെക്കുറിച്ചോ ബാക്കിയുള്ള വേരിയബിൾ പേയെക്കുറിച്ചോ വ്യക്തമായ വിശദീകരണമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

അന്ന് രാത്രി മായ അമ്മയുടെ അടുത്തിരുന്ന് കരഞ്ഞു. "അമ്മേ, ഞാൻ എന്താണ് തെറ്റ് ചെയ്തത്? നവരാത്രിക്ക് ഒരു ദിവസം നേരത്തെ വീട്ടിൽ പോയതാണോ എന്റെ കുറ്റം? എനിക്ക് ഡെങ്കിപ്പനി വന്നത് എന്റെ കുറ്റമാണോ? ഡോക്ടർ വിശ്രമിക്കാൻ പറഞ്ഞത് അനുസരിച്ചതാണോ ഞാൻ ചെയ്ത തെറ്റ്? ഇത്രയും കാലം കമ്പനിക്കുവേണ്ടി ആത്മാർത്ഥമായി ജോലി ചെയ്തിട്ടും എനിക്ക് ഇങ്ങനെയാണോ ലഭിക്കേണ്ടത്?" എന്നായിരുന്നു അവളുടെ വാക്കുകൾ. അമ്മ മകളുടെ കൈപിടിച്ച് പറഞ്ഞു: "മോളേ, ഒരു കമ്പനിയ്ക്കുവേണ്ടി ജോലി ചെയ്യുന്നത് നിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. പക്ഷേ നിന്റെ ആരോഗ്യം, ജീവിതം, ആത്മാഭിമാനം എന്നിവ കമ്പനിക്ക് സ്വന്തമല്ല. ജോലി ചെയ്യാൻ നിനക്ക് ആരോഗ്യമുണ്ടായിരിക്കണം. നിന്നെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് നിന്റെ ആദ്യത്തെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. അനീതിക്കെതിരെ പ്രതികരിക്കുന്നത് തെറ്റല്ല. പക്ഷേ അത് വികാരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ല, അറിവിന്റെയും തെളിവുകളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണം."

അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ മായയുടെ ചിന്താഗതിയിൽ വലിയ മാറ്റമുണ്ടാക്കി. അവൾ ആരോടും വഴക്കുണ്ടാക്കിയില്ല. സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ കമ്പനിയെ അപമാനിച്ചില്ല. ടീം ലീഡറെ വിളിച്ച് ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയതുമില്ല. പകരം കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിലെ ഇമെയിലുകളും രാത്രിവൈകിയുള്ള ജോലിയുടെ നിർദേശങ്ങളും മെഡിക്കൽ റിപ്പോർട്ടുകളും ഡോക്ടറുടെ വിശ്രമ നിർദേശവും വർക്ക് ഫ്രം ഹോം ചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെട്ട സന്ദേശങ്ങളും പിരിച്ചുവിടൽ സംബന്ധിച്ച ഇമെയിലുകളും എല്ലാം ക്രമമായി ശേഖരിച്ചു. തന്റെ നിയമനക്കരാറും കമ്പനിയുടെ നയങ്ങളും പരിശോധിക്കാൻ ഒരു തൊഴിൽനിയമ വിദഗ്ധന്റെ സഹായം തേടി. രാജിവെക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നുവെന്ന കാരണത്താൽ സ്വന്തം അവകാശങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതില്ലെന്നും നോട്ടീസ് പീരിയഡ് ശമ്പളം, നേടിയിട്ടുള്ള വേരിയബിൾ പേ, മറ്റ് കുടിശ്ശികകൾ എന്നിവ സംബന്ധിച്ച് വ്യക്തത തേടണമെന്നും അവൾ മനസ്സിലാക്കി.

തുടർന്ന് മായ HR വിഭാഗത്തിനും മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടർക്കും ഔദ്യോഗികമായി ഒരു ഇമെയിൽ അയച്ചു. താൻ രാജിവെക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്നും, മെഡിക്കൽ രേഖകൾ സമർപ്പിച്ചിട്ടും ഡോക്ടറുടെ നിർദേശം അവഗണിച്ച് ജോലി ചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടത് എന്തിനാണെന്നും, സുഖം പ്രാപിച്ച് ജോലിയിൽ തിരിച്ചെത്താൻ തയ്യാറായപ്പോൾ തന്നെ പിരിച്ചുവിടാനുള്ള തീരുമാനം എന്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണെന്നും അവൾ ചോദിച്ചു. കൂടാതെ തന്റെ തൊഴിൽക്കരാറിൽ വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിട്ടുള്ള നോട്ടീസ് പീരിയഡ് ആനുകൂല്യങ്ങളും ബാക്കിയുള്ള വേരിയബിൾ പേയും മറ്റ് കുടിശ്ശികകളും സംബന്ധിച്ച് രേഖാമൂലം വിശദീകരണം ആവശ്യപ്പെട്ടു. അവസാനം അവൾ എഴുതിയ ഒരു വാചകം മാനേജ്മെന്റിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റി: "എനിക്ക് ഈ കമ്പനിയിൽ തുടരണമെന്ന നിർബന്ധമില്ല. എന്നാൽ എന്റെ അനുഭവം നാളെ ഇവിടെ ജോലിക്ക് വരുന്ന മറ്റൊരു പെൺകുട്ടിക്കും ആവർത്തിക്കരുത്. എന്റെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കുന്നതോടൊപ്പം ഇവിടെ ജോലി ചെയ്യുന്ന എല്ലാ വനിതാ ജീവനക്കാരുടെയും സുരക്ഷയും മാന്യതയും ഉറപ്പാക്കാൻ കമ്പനി തയ്യാറാകണം."

മായയുടെ ഇമെയിൽ ലഭിച്ചതോടെ HR വിഭാഗം വിഷയം ഗൗരവമായി പരിശോധിക്കാൻ തുടങ്ങി. ടീം ലീഡർ വിക്രമിനോട് വിശദീകരണം ആവശ്യപ്പെട്ടു. മായയുടെ അസുഖാവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞിട്ടും ജോലി ചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടോ എന്നും, ഡോക്ടറുടെ നിർദേശങ്ങൾ അവഗണിച്ചോ എന്നും, അവളെ രാജിവെക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചതിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം എന്താണെന്നും ചോദിച്ചു. തുടർന്ന് മറ്റ് ടീം അംഗങ്ങളുമായും HR സംസാരിച്ചു. അപ്പോഴാണ് ഓഫീസിലെ യഥാർത്ഥ സാഹചര്യം പുറത്തുവന്നത്. വനിതാ ജീവനക്കാർ ഉൾപ്പെടെ പലരും രാത്രി വൈകിയും ജോലി ചെയ്യേണ്ടിവരുന്നു. ചിലർക്ക് രാത്രി പന്ത്രണ്ട് മണിക്ക് ശേഷമാണ് ജോലി അവസാനിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സുരക്ഷിതമായി വീട്ടിലെത്താനുള്ള ഗതാഗതസൗകര്യം പലപ്പോഴും ലഭിക്കുന്നില്ല. ജോലി നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയത്താൽ പലരും തങ്ങളുടെ പരാതികൾ തുറന്നുപറയാൻ പോലും തയ്യാറായിരുന്നില്ല. മായയുടെ അനുഭവം ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു സംഭവമല്ലെന്നും സ്ഥാപനത്തിലെ തൊഴിൽസംസ്കാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വലിയൊരു പ്രശ്നമാണെന്നും മാനേജ്മെന്റിന് ബോധ്യമായി.

ഒടുവിൽ മായയെ മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടറുമായി സംസാരിക്കാൻ വിളിച്ചു. മീറ്റിംഗ് റൂമിൽ മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടറും HR ഹെഡും ടീം ലീഡർ വിക്രമും ഉണ്ടായിരുന്നു. മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടർ ചോദിച്ചു: "മായ, നിങ്ങൾക്ക് കമ്പനിക്കെതിരെ എന്തെങ്കിലും പരാതിയുണ്ടോ?" അവൾ വളരെ ശാന്തമായി മറുപടി പറഞ്ഞു: "സർ, എനിക്ക് ഈ കമ്പനിയെ വെറുപ്പില്ല. ഇവിടെ ജോലി ചെയ്ത കാലം ഞാൻ വിലമതിക്കുന്നു. പക്ഷേ ഒരു കാര്യം ചോദിക്കട്ടെ? കമ്പനിക്ക് പ്രോജക്ട് ഡെഡ്‌ലൈൻ ഉണ്ടെങ്കിൽ ജീവനക്കാർ രാത്രി പന്ത്രണ്ട് മണിവരെ ജോലി ചെയ്യണം. കമ്പനിക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടെങ്കിൽ ജീവനക്കാർ അധിക ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കണം. എന്നാൽ ഒരു ജീവനക്കാരിക്ക് ഡെങ്കിപ്പനി ബാധിച്ചാൽ, ഡോക്ടർ വിശ്രമിക്കാൻ പറഞ്ഞാൽ, അവൾക്ക് ആരോഗ്യത്തേക്കാൾ പ്രോജക്ടിന് പ്രാധാന്യം നൽകണമെന്നാണോ കമ്പനി പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്? ഞാൻ നവരാത്രിക്ക് ഒരു ദിവസം രാത്രി ഒമ്പത് മണിക്ക് വീട്ടിൽ പോയി. അതിനുശേഷം അസുഖം ബാധിച്ചപ്പോൾ പോലും ജോലി ചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇപ്പോൾ സുഖം പ്രാപിച്ച് ജോലിയിൽ തിരിച്ചെത്താൻ തയ്യാറായപ്പോൾ എന്നോട് രാജിവെക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഇതാണോ ഒരു നല്ല കമ്പനിയുടെ തൊഴിൽസംസ്കാരം?"

മുറിയിൽ നിശ്ശബ്ദത പടർന്നു. മായ ടീം ലീഡറുടെ നേരെ നോക്കി തുടർന്നു: "സർ, ഒരു ടീം ലീഡർ എന്ന നിലയിൽ നിങ്ങൾക്ക് പ്രോജക്ടിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. പക്ഷേ നിങ്ങളുടെ ടീമിലെ ജീവനക്കാരുടെ ആരോഗ്യത്തിനും സുരക്ഷയ്ക്കും ഉത്തരവാദിത്തമില്ലേ? ജീവനക്കാരെ രാത്രി വൈകിയും ജോലി ചെയ്യിപ്പിക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ അവർ സുരക്ഷിതമായി വീട്ടിലെത്തുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നത് ആരുടെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്? ഒരു ജീവനക്കാരി രോഗബാധിതയാകുമ്പോൾ അവളുടെ ആരോഗ്യത്തിന് മുൻഗണന നൽകാൻ കഴിയാത്ത നേതൃത്വത്തെ യഥാർത്ഥ നേതൃത്വം എന്ന് വിളിക്കാൻ കഴിയുമോ?"

അവസാനം അവൾ മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടറോട് പറഞ്ഞു: "എനിക്ക് എന്റെ അവകാശങ്ങൾ വേണം. എന്റെ നിയമനക്കരാറനുസരിച്ച് അർഹമായ ആനുകൂല്യങ്ങളും ശമ്പളവും വേണം. പക്ഷേ അതിനേക്കാൾ പ്രധാനമായി, നാളെ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്യുന്ന മറ്റൊരു പെൺകുട്ടിക്ക് സ്വന്തം സുരക്ഷയ്ക്കും ആരോഗ്യത്തിനും വേണ്ടി ശബ്ദമുയർത്തേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടാകരുത്. ഒരു ജീവനക്കാരിക്ക് കുടുംബമുണ്ടെന്നതും ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുണ്ടെന്നതും കുറ്റമായി കാണുന്ന തൊഴിൽസംസ്കാരം മാറണം."

ആ വാക്കുകൾ മാനേജ്മെന്റിനെ ചിന്തിപ്പിച്ചു. മായയുടെ പിരിച്ചുവിടൽ നടപടിയും സാമ്പത്തിക ആനുകൂല്യങ്ങളും വീണ്ടും പരിശോധിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. രാത്രി വൈകിയുള്ള ജോലികൾ, വനിതാ ജീവനക്കാരുടെ സുരക്ഷ, ഗതാഗതസൗകര്യം, മെഡിക്കൽ അവധി, ടീം ലീഡർമാരുടെ പെരുമാറ്റം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സ്ഥാപനത്തിൽ ആഭ്യന്തര പരിശോധന ആരംഭിച്ചു. നോട്ടീസ് പീരിയഡ് ശമ്പളവും ബാക്കിയുള്ള വേരിയബിൾ പേയും മറ്റ് കുടിശ്ശികകളും നിയമപരമായും കരാർപരമായും പരിശോധിച്ച് തീർപ്പാക്കാനുള്ള നടപടികളും തുടങ്ങി. വിക്രമിന് ആദ്യമായി മനസ്സിലായി, ഒരു ടീം ലീഡറുടെ അധികാരം ജീവനക്കാരെ ഭയപ്പെടുത്തി ജോലി ചെയ്യിപ്പിക്കാനുള്ളതല്ല, മറിച്ച് അവരുടെ കഴിവുകൾ വളർത്താനും ബുദ്ധിമുട്ടുകളിൽ അവർക്കൊപ്പം നിൽക്കാനുമുള്ളതാണെന്ന്.

കുറച്ച് ആഴ്ചകൾക്കുശേഷം മായ തന്റെ കരിയറിനായി പുതിയൊരു തീരുമാനമെടുത്തു. മറ്റൊരു സ്ഥാപനത്തിൽ ജോലി സ്വീകരിക്കാൻ അവൾ തീരുമാനിച്ചു. പഴയ ഓഫീസിലെ സഹപ്രവർത്തകർക്ക് യാത്രപറയുന്നതിന് മുമ്പ് അവൾ ഒരു സന്ദേശം അയച്ചു: "നമ്മൾ ഒരു കമ്പനിയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നത് നമ്മുടെ കഴിവുകൾ വളർത്താനും കുടുംബത്തെ സംരക്ഷിക്കാനും ജീവിതത്തിൽ മുന്നേറാനുമാണ്. കമ്പനിക്കുവേണ്ടി ആത്മാർത്ഥമായി ജോലി ചെയ്യുന്നതിൽ തെറ്റില്ല. ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ അധികസമയം ജോലി ചെയ്യുന്നതിലും തെറ്റില്ല. പക്ഷേ അതിന് ഒരു പരിധിയുണ്ട്. നമ്മുടെ ആരോഗ്യം, കുടുംബം, സുരക്ഷ, ആത്മാഭിമാനം എന്നിവയെല്ലാം പ്രധാനമാണ്. നമ്മൾ ജോലി ചെയ്യുന്ന സ്ഥാപനത്തോട് വിശ്വസ്തരായിരിക്കണം. അതുപോലെ നമ്മുടെ ആത്മാഭിമാനത്തോടും വിശ്വസ്തരായിരിക്കണം."

മായ ആ സ്ഥാപനം വിട്ടുപോയെങ്കിലും അവൾ ഉയർത്തിയ ചോദ്യം അവിടെ ബാക്കിയായി. അവളുടെ അനുഭവം മറ്റ് ജീവനക്കാർക്കും തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാനും അനീതിക്കെതിരെ ശബ്ദമുയർത്താനും പ്രചോദനമായി.

കാരണം, ഒരു ജീവനക്കാരി നവരാത്രിക്ക് രാത്രി ഒമ്പത് മണിക്ക് വീട്ടിലേക്ക് പോയതുകൊണ്ട് അവൾ ഉത്തരവാദിത്തമില്ലാത്തവളാകുന്നില്ല. ഡെങ്കിപ്പനി ബാധിച്ച് വിശ്രമിച്ചതുകൊണ്ട് അവൾ ജോലിക്ക് അയോഗ്യയാകുന്നില്ല. സ്വന്തം ആരോഗ്യത്തിനും സുരക്ഷയ്ക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിയതുകൊണ്ട് അവൾ കമ്പനിക്ക് ഒരു ബാധ്യതയുമാകുന്നില്ല.

ഒരു സ്ഥാപനത്തിന് ജീവനക്കാരുടെ സമയം വാങ്ങാൻ കഴിയും. അവരുടെ കഴിവുകൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്താനും കഴിയും. എന്നാൽ അവരുടെ ആത്മാഭിമാനം വാങ്ങാൻ കഴിയില്ല. ഒരു നല്ല ടീം ലീഡർ എന്നത് ജീവനക്കാരെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന വ്യക്തിയല്ല, അവരുടെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ മനസ്സിലാക്കി കൂടെ നിൽക്കുന്ന വ്യക്തിയാണ്. ഒരു നല്ല തൊഴിലുടമ എന്നത് ജീവനക്കാരിൽ നിന്ന് പരമാവധി ജോലി വാങ്ങുന്ന വ്യക്തിയല്ല, അവരുടെ അധ്വാനത്തെയും ആരോഗ്യത്തെയും മാനുഷിക മൂല്യങ്ങളെയും ഒരുപോലെ ബഹുമാനിക്കുന്ന വ്യക്തിയാണ്.

കാരണം, ഒരു ജീവനക്കാരൻ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് പോകുമ്പോൾ കമ്പനിക്ക് ഒരു ഒഴിവ് മാത്രമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. എന്നാൽ ജീവനക്കാരുടെ വിശ്വാസവും ആത്മാഭിമാനവും നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ പരാജയപ്പെടുന്നത് ആ കമ്പനിയുടെ തൊഴിൽസംസ്കാരമാണ്.

പൂവാലൻ കുന്നിലെ പഞ്ചലോഹ വിഗ്രഹം

കുന്നിൻചെരുവിലെ കോടമഞ്ഞിനും കാവിലെ പാലപ്പൂവിന്റെ ഗന്ധത്തിനും ഇടയിലായിരുന്നു പൂവാലൻ കുന്ന് എന്ന ആ കൊച്ചു ഗ്രാമം. നഗരത്തിന്റെ ബഹളങ്ങളൊന്നും എത്തിപ്പെടാത്ത, ഓരോ വീടിനും ഓരോ കഥ പറയാനുള്ള നാട്. ഗ്രാമത്തിന്റെ ഒത്തനടുവിലായി, ഒരല്പം ചരിഞ്ഞ ഓടുകളുള്ള, പഴയൊരു തയ്യൽക്കട ഉണ്ടായിരുന്നു—'ഭാർഗവൻ തയ്യൽക്കട'.

കടയുടെ ഉടമ ഭാർഗവൻ നായർ നാട്ടിലെ സകലമാന രഹസ്യങ്ങളുടെയും സൂക്ഷിപ്പുകാരനായിരുന്നു. ആരുടെ കല്യാണം മുടങ്ങി, ആരുടെ പറമ്പിലെ തേങ്ങ മോഷണം പോയി, എന്നുവേണ്ട ഗ്രാമത്തിലെ പൂച്ച പ്രസവിച്ച കണക്ക് വരെ ഭാർഗവന്റെ തയ്യൽ മെഷീന്റെ "കടകട" ശബ്ദത്തോടൊപ്പം പുറത്തുവരും. ഭാർഗവന്റെ വലംകൈയും ഉറ്റ ചങ്ങാതിയുമായിരുന്നു അവിടത്തെ പോസ്റ്റ്മാൻ കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ. സൈക്കിളിന്റെ ബെല്ലും അടിച്ച്, ഒരു കാക്കി സഞ്ചിയും തോളിലിട്ട്, കത്തുകളേക്കാൾ കൂടുതൽ നാട്ടുവാർത്തകൾ വിതരണം ചെയ്യുന്ന ആളായിരുന്നു കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ.

അക്കാലത്താണ് പൂവാലൻ കുന്നിലേക്ക് പുതിയൊരു അതിഥി എത്തുന്നത്—കൃഷ്ണൻകുട്ടി. വർഷങ്ങളായി ഗൾഫിലായിരുന്ന കൃഷ്ണൻകുട്ടി, വലിയൊരു സമ്പാദ്യമൊന്നുമില്ലാതെ തിരികെ നാട്ടിലെത്തിയതായിരുന്നു. പക്ഷേ, നാട്ടുകാരുടെ മുന്നിൽ താനൊരു വലിയ പ്രമാണിയാണെന്ന് കാണിക്കാൻ കൃഷ്ണൻകുട്ടിക്ക് വല്ലാത്തൊരു ആഗ്രഹമുണ്ടായിരുന്നു. അങ്ങനെ, നാട്ടിലെ പ്രമാണി പണിക്കരുടെ മകൾ സുധയെ കല്യാണം കഴിക്കണമെന്ന മോഹം കൃഷ്ണൻകുട്ടിയുടെ മനസ്സിൽ മുളപൊട്ടി.

"എടാ കൃഷ്ണൻകുട്ടീ, പണിക്കർക്ക് നിന്നെപ്പോലെ വെറുംകൈയോടെ വന്നൊരുത്തന് മകളെ കൊടുക്കാൻ ഭ്രാന്തുണ്ടോ? കയ്യിൽ കാശുവേണം, അല്ലെങ്കിൽ നാട്ടുകാർ ബഹുമാനിക്കുന്ന എന്തെങ്കിലും ഒരു വലിയ മുതലുണ്ടാകണം," ഭാർഗവൻ തയ്യൽ മെഷീനിൽ നൂല് കോർക്കുന്നതിനിടയിൽ പറഞ്ഞു.

അന്ന് രാത്രി, കൃഷ്ണൻകുട്ടിയും കുഞ്ഞിക്കണ്ണനും കൂടി കവലയിലെ ചായക്കടയിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴാണ് ആ വാർത്ത കാട്ടുതീ പോലെ പടർന്നത്. കുന്നിന്റെ മുകളിലുള്ള പഴയ, ആൾതാമസമില്ലാത്ത മനയുടെ പറമ്പിലെ പൊട്ടക്കിണറ്റിൽ ആരോ ഒരു പഞ്ചലോഹ വിഗ്രഹം കണ്ടുവത്രേ! പക്ഷേ, ആ മനയിൽ രാത്രികാലങ്ങളിൽ ഒരു യക്ഷിയുടെയും, പണ്ട് അവിടെ തൂങ്ങിമരിച്ച കാരണവരുടെ പ്രേതത്തിന്റെയും ശല്യമുണ്ടെന്നൊരു വിശ്വാസം നാട്ടിലുണ്ടായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് പകൽ പോലും ആരും ആ വഴി പോകാറില്ല.

കൃഷ്ണൻകുട്ടിയുടെ കണ്ണുകൾ തിളങ്ങി. "കുഞ്ഞിക്കണ്ണാ, ആ വിഗ്രഹം നമ്മൾ എടുത്താലോ? പണിക്കരുടെ മുന്നിൽ അതൊരു വലിയ നിധിയാണെന്ന് പറഞ്ഞ് കാഴ്ചവെച്ചാൽ, പിന്നെ സുധയെ എനിക്ക് തരാതിരിക്കാൻ പണിക്കർക്ക് പറ്റില്ല!"

"എന്റെ കൃഷ്ണൻകുട്ടീ, നിനക്ക് പ്രാന്തായോ? ആ മനയിൽ രാത്രി പോയാൽ പിന്നെ തിരിച്ചുവരില്ല. അവിടെയുള്ള പ്രേതം നമ്മുടെ കഴുത്തൊടിക്കും!" കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ പേടിച്ചു വിറച്ചു.

"എന്ത് പ്രേതം! അതൊക്കെ വെറും പേടിപ്പിക്കലാണ്. നാളെ രാത്രി നമ്മൾ പോകുന്നു. ഭാർഗവനെയും കൂട്ടാം. മൂന്ന് പേരുണ്ടെങ്കിൽ പ്രേതമല്ല, പ്രേതത്തിന്റെ അപ്പൻ വന്നാലും നമ്മൾ നേരിടും!" കൃഷ്ണൻകുട്ടി ഉറപ്പിച്ചു.

അങ്ങനെ പിറ്റേന്ന് രാത്രി പന്ത്രണ്ട് മണിയോടെ, ഒരു ടോർച്ചും, കയറും, ഒരു ചാക്കുമായി മൂവർ സംഘം പഴയ മന ലക്ഷ്യമാക്കി നടന്നു. നിലാവെളിച്ചത്തിൽ കാറ്റിലാടുന്ന മുളങ്കൂട്ടങ്ങൾ പോലും ഭീകരരൂപികളെപ്പോലെ അവർക്ക് തോന്നി. ഭാർഗവൻ വഴിനീളെ ഹനുമാൻ ചാലിസയും, അറിയാവുന്ന മന്ത്രങ്ങളുമൊക്കെ ഉരുവിട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു.

"എടാ ഭാർഗവാ, നീ ഇങ്ങനെ പിറുപിറുക്കാതെ നടക്ക്. നിന്റെ മന്ത്രം കേട്ട് പ്രേതം ചിരിച്ച് ചാവും," കൃഷ്ണൻകുട്ടി കളിയാക്കി.

മനയുടെ പടിക്കൽ എത്തിയതും, പെട്ടെന്ന് എവിടെ നിന്നോ ഒരു മൂങ്ങ "ഹൂ... ഹൂ..." എന്ന് കരഞ്ഞു. കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ പേടിച്ച് ഭാർഗവന്റെ മുണ്ടിൽ പിടിച്ചു വലിച്ചു. ഭാർഗവന്റെ മുണ്ട് അഴിഞ്ഞുവീഴാൻ പോയതും, അയാൾ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് താഴെ വീണു.

"അയ്യോ... എന്നെ പ്രേതം പിടിച്ചേ!" ഭാർഗവൻ അലറി.

"മിണ്ടാതിരിയെടാ മരമണ്ടാ, അത് ഞാനാ!" കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ കിതച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.

ഒരുവിധത്തിൽ അവർ മനയുടെ പിറകിലുള്ള പൊട്ടക്കിണറ്റിൻ കരയിലെത്തി. കൃഷ്ണൻകുട്ടി ടോർച്ച് കിണറ്റിലേക്ക് അടിച്ചു നോക്കി. ശരിയാണ്! കിണറ്റിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ, പായലുകൾക്കിടയിൽ എന്തോ ഒന്ന് സ്വർണ്ണനിറത്തിൽ തിളങ്ങുന്നു!

"ദാ കിടക്കുന്നു നമ്മുടെ ഭാഗ്യം!" കൃഷ്ണൻകുട്ടി ആവേശത്തോടെ കയർ കിണറ്റിലേക്ക് ഇറക്കി. "ഞാൻ താഴേക്ക് ഇറങ്ങാം. നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും കയർ മുറുകെ പിടിച്ചോണം."

കൃഷ്ണൻകുട്ടി കയറിൽ തൂങ്ങി താഴേക്ക് ഇറങ്ങി. പകുതി ദൂരം എത്തിയപ്പോഴേക്കും, മനയുടെ മുകളിലത്തെ നിലയിലെ ജനാലയിലൂടെ ഒരു വെള്ളനിഴൽ തെന്നിനീങ്ങുന്നത് മുകളിൽ നിന്നിരുന്ന കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ കണ്ടു. കൂടെ, "കിലു കിലു" എന്നൊരു ചിലങ്കയുടെ ശബ്ദവും!

കുഞ്ഞിക്കണ്ണന്റെ നാവ് വായിൽ ഒട്ടിപ്പോയി. അയാൾ ഭാർഗവന്റെ തോളിൽ തട്ടി മുകളിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടി. വെള്ളനിഴൽ തങ്ങൾക്ക് നേരെ വരുന്നത് കണ്ടതും, ഭാർഗവനും കുഞ്ഞിക്കണ്ണനും കയർ അവിടെ ഉപേക്ഷിച്ച്, "അമ്മേ... രക്ഷിക്കണേ..." എന്ന് അലറിക്കൊണ്ട് കുന്നിറങ്ങി ഓടി!

മുകളിൽ നിന്നും കയർ പിടിവിട്ടതും, കൃഷ്ണൻകുട്ടി "ഠപ്പേ" എന്ന ശബ്ദത്തോടെ കിണറ്റിന്റെ അടിയിലെ ചെളിയിലേക്ക് വീണു. ഭാഗ്യത്തിന് കിണറ്റിൽ വെള്ളം കുറവായിരുന്നതുകൊണ്ട് പരിക്കൊന്നും പറ്റിയില്ല. പക്ഷേ, മുകളിൽ നോക്കിയപ്പോൾ ചങ്ങാതിമാരെ കാണാനില്ല!

"എടാ ഭാർഗവാ... കുഞ്ഞിക്കണ്ണാ... ചതിക്കല്ലേടാ!" കൃഷ്ണൻകുട്ടി കിണറ്റിനുള്ളിൽ നിന്ന് തൊണ്ടപൊട്ടുമാറ് വിളിച്ചു.

അപ്പോഴാണ് കിണറ്റിന്റെ വക്കിൽ ആ വെള്ളനിഴൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്. നിലാവെളിച്ചത്തിൽ, അഴിഞ്ഞുവീണ മുടിയും, കയ്യിൽ ഒരു റാന്തൽ വിളക്കുമായി നിൽക്കുന്ന രൂപം കണ്ട് കൃഷ്ണൻകുട്ടിയുടെ ശ്വാസം നിലച്ചുപോയി.

"ആരാ അവിടെ കിണറ്റിൽ?" ആ രൂപം ഗൗരവത്തോടെ ചോദിച്ചു. അതൊരു സ്ത്രീയുടെ ശബ്ദമായിരുന്നു, പക്ഷേ പ്രേതത്തിന്റേതുപോലെ ഭയാനകമായിരുന്നില്ല.

"അയ്യോ യക്ഷിയമ്മേ, എന്നെ തിന്നല്ലേ! ഞാൻ പാവമാണ്, എനിക്ക് സുധയെ കല്യാണം കഴിക്കാൻ വേണ്ടി വന്നതാ!" കൃഷ്ണൻകുട്ടി ചെളിയിലിരുന്ന് കൈകൂപ്പി കരഞ്ഞു.

മുകളിൽ നിന്ന രൂപം പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു. റാന്തൽ വിളക്കിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ കൃഷ്ണൻകുട്ടി മുഖമുയർത്തി നോക്കി. അത് യക്ഷിയൊന്നുമായിരുന്നില്ല—പണിക്കരുടെ വീട്ടിലെ പഴയ വേലക്കാരി ദേവകിയമ്മയായിരുന്നു!

"എടാ മണ്ടൻ കൃഷ്ണൻകുട്ടീ, നീയാണോ ഇത്? ഞാൻ രാത്രി പണിക്കരുടെ വീട്ടിലെ പശുവിന് തീറ്റ കൊടുക്കാൻ ഇറങ്ങിയതാ. അപ്പോഴാണ് ഇവിടെയൊരു ബഹളം കേട്ട് വിളക്കുമായി വന്നത്!" ദേവകിയമ്മ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.

"അപ്പോൾ ആ ചിലങ്കയുടെ ശബ്ദമോ?" കൃഷ്ണൻകുട്ടി സംശയത്തോടെ ചോദിച്ചു.

"അത് എന്റെ കാലിലെ കൊലുസിന്റെ ശബ്ദമാടാ പൊട്ടാ!" ദേവകിയമ്മ കയർ എടുത്ത് കിണറ്റിലേക്ക് ഇട്ടുകൊടുത്തു.

കൃഷ്ണൻകുട്ടി വേഗം ആ തിളങ്ങുന്ന വസ്തു കൈയിലെടുത്ത്, കയറിൽ പിടിച്ചു മുകളിലേക്ക് കയറി. റാന്തൽ വിളക്കിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ആ 'പഞ്ചലോഹ വിഗ്രഹം' നോക്കിയ കൃഷ്ണൻകുട്ടിയും ദേവകിയമ്മയും സ്തബ്ധരായി നിന്നുപോയി. അത് പഞ്ചലോഹ വിഗ്രഹമൊന്നുമായിരുന്നില്ല—കഴിഞ്ഞ ആഴ്ച പണിക്കരുടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് കാക്ക കൊത്തിക്കൊണ്ടുപോയ, പിച്ചള കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഒരു പഴയ കിണ്ടിയുടെ അടപ്പായിരുന്നു!

പിറ്റേന്ന് രാവിലെ പൂവാലൻ കുന്ന് ഉണർന്നത് ഒരു വലിയ വാർത്ത കേട്ടുകൊണ്ടാണ്. രാത്രി മനയിലെ യക്ഷിയോട് ഒറ്റയ്ക്ക് പോരാടി, കുന്നിൻമുകളിൽ നിന്ന് പ്രേതത്തെ ഓടിച്ച വീരനായകനായി ഭാർഗവനും കുഞ്ഞിക്കണ്ണനും കൂടി കൃഷ്ണൻകുട്ടിയെ നാട്ടുകാർക്ക് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിച്ചു!

തങ്ങളുടെ ഭീരുത്വം പുറത്തറിയാതിരിക്കാൻ ഭാർഗവനും കുഞ്ഞിക്കണ്ണനും ചേർന്ന് മെനഞ്ഞെടുത്ത ആ വീരകഥ നാട്ടിലാകെ പാട്ടായി. കൃഷ്ണൻകുട്ടിയുടെ ധൈര്യത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായ പണിക്കർ, മറ്റൊന്നും ആലോചിക്കാതെ തന്റെ മകൾ സുധയെ കൃഷ്ണൻകുട്ടിക്ക് വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുക്കാമെന്ന് സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്തു.

കല്യാണദിവസം, പന്തലിലിരുന്ന് സുധയെ നോക്കി പുഞ്ചിരിക്കുമ്പോൾ, കൃഷ്ണൻകുട്ടിയുടെ പോക്കറ്റിൽ ആ പിച്ചള കിണ്ടിയുടെ അടപ്പ് അപ്പോഴും ഭദ്രമായി ഇരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഭാർഗവൻ തയ്യൽ മെഷീനിൽ പുതിയൊരു കുപ്പായം തുന്നുന്നതിനിടയിൽ കുഞ്ഞിക്കണ്ണനെ നോക്കി കണ്ണിറുക്കി. പൂവാലൻ കുന്നിലെ കാറ്റിൽ അപ്പോഴും പാലപ്പൂവിന്റെ ഗന്ധവും, ആ മൂന്നുപേരുടെയും രഹസ്യമായ പൊട്ടിച്ചിരികളും അലിഞ്ഞുചേർന്നിരുന്നു.